Nhiều lời chào mời ở Việt Nam dùng chung một từ nhượng quyền cho những mô hình rất khác nhau về bản chất pháp lý và về nghĩa vụ. Biết mình đang ký loại nào quyết định bạn được gì và mất gì.
Nhượng quyền toàn diện
Đây là hình thức đầy đủ nhất và cũng phổ biến nhất trong F&B. Chuyển giao cả thương hiệu, công thức, quy trình và hệ thống vận hành.
Bạn phải tuân thủ chuẩn hệ thống gần như hoàn toàn. Thực đơn, giá, thiết kế, nhà cung cấp.
Bên nhượng quyền có quyền kiểm tra và xử lý vi phạm. Ràng buộc chặt chẽ.
Phí gồm phí ban đầu và phí theo doanh thu. Cơ cấu phí tiêu chuẩn.
Bạn sở hữu tài sản của cửa hàng nhưng không sở hữu thương hiệu. Phân biệt quan trọng.
Thời hạn thường từ ba tới năm năm với hệ thống trong nước. Dài hơn với hệ thống quốc tế.
Phù hợp với người muốn mô hình đã chạy được. Và chấp nhận ít tự do.
Rủi ro nằm ở chất lượng của hệ thống. Bạn phụ thuộc vào họ.
Đây là hình thức được pháp luật điều chỉnh rõ nhất. Có quy định về đăng ký và về nghĩa vụ cung cấp thông tin.
Yêu cầu xem giấy tờ đăng ký hoạt động nhượng quyền. Quyền của bạn.
Đọc kỹ phần nghĩa vụ hai bên. Thường dài và chi tiết.
Đây là hình thức bạn sẽ gặp nhiều nhất. Với bánh mì và các chuỗi F&B nhỏ.
Cấp phép thương hiệu
Chỉ chuyển giao quyền sử dụng tên và logo. Không kèm quy trình vận hành đầy đủ.
Bạn tự do hơn nhiều trong vận hành. Nhưng cũng không được hỗ trợ nhiều.
Phí thường thấp hơn nhượng quyền toàn diện. Tương ứng với giá trị nhận được.
Thường không có đào tạo hoặc chỉ có đào tạo cơ bản. Kiểm tra kỹ điểm này.
Thường không có hỗ trợ sau khai trương. Hoặc rất hạn chế.
Bạn phải tự xây phần lớn hệ thống vận hành. Cần kinh nghiệm.
Chất lượng giữa các điểm bán dễ không đồng đều. Rủi ro cho cả hệ thống.
Phù hợp với người đã có kinh nghiệm ngành. Chỉ cần tên thương hiệu.
Không phù hợp với người mới. Vì bạn cần quy trình chứ không chỉ cần tên.
Hỏi rõ đây là cấp phép hay nhượng quyền. Nhiều nơi dùng lẫn lộn hai từ.
Đọc kỹ phần nghĩa vụ của bên cấp phép. Thường rất ít.
Đừng trả giá nhượng quyền cho một hợp đồng cấp phép. Nhầm lẫn tốn kém.
Đại lý và phân phối
Bạn bán sản phẩm của họ nhưng không dùng thương hiệu của họ để mở cửa hàng. Khác biệt cơ bản.
Hoặc bạn mở cửa hàng mang tên họ nhưng chỉ bán hàng họ sản xuất. Gần với phân phối hơn là nhượng quyền.
Lợi nhuận đến từ chênh lệch giá bán. Chứ không từ vận hành mô hình.
Ít ràng buộc hơn về vận hành. Nhưng cũng ít hỗ trợ hơn.
Thường không có phí ban đầu lớn. Hoặc chỉ là tiền ký quỹ hàng hoá.
Rủi ro thấp hơn nhưng biên lợi nhuận cũng thấp hơn. Đánh đổi hợp lý.
Phù hợp với người muốn thử ngành với vốn thấp. Và không muốn ràng buộc dài.
Kiểm tra chính sách giá và chính sách trả hàng. Hai điều khoản quan trọng nhất.
Kiểm tra có được độc quyền khu vực không. Cùng vấn đề như nhượng quyền.
Hỏi rõ ai chịu rủi ro hàng tồn. Điểm hay gây tranh chấp.
Đây không phải là nhượng quyền. Đừng nhầm và đừng trả giá nhượng quyền.
Nhưng nó có thể là bước đệm tốt. Trước khi cam kết lớn hơn.
Hợp tác kinh doanh và góp vốn
Bên thương hiệu góp thương hiệu và quy trình, bạn góp vốn và mặt bằng. Chia lợi nhuận theo tỷ lệ thoả thuận.
Không có phí nhượng quyền ban đầu. Thay vào đó là chia lợi nhuận dài hạn.
Lợi ích hai bên gắn chặt hơn. Họ chỉ có tiền khi bạn có lãi, đây là ưu điểm lớn.
Nhưng bạn chia sẻ quyền quyết định. Không còn là chủ hoàn toàn.
Cần hợp đồng rất chi tiết về quyền quyết định. Ai quyết việc gì.
Cần cơ chế giải quyết bất đồng. Vì sẽ có bất đồng.
Cần cơ chế thoát rõ ràng. Ai mua lại phần của ai và với giá nào.
Cần minh bạch về tài chính. Kiểm toán hoặc ít nhất là sổ sách chung.
Phù hợp khi hai bên thật sự bổ trợ nhau. Và tin tưởng nhau.
Rủi ro là mâu thuẫn giữa các bên. Nguyên nhân đổ vỡ phổ biến nhất.
Nhờ luật sư soạn hợp đồng. Đây là trường hợp phức tạp nhất.
Hình thức này đang phổ biến hơn ở Việt Nam. Vì giảm gánh nặng vốn ban đầu cho bên nhận.
Chọn hình thức phù hợp
Người mới hoàn toàn nên chọn nhượng quyền toàn diện. Vì bạn cần quy trình chứ không chỉ cần tên.
Người có kinh nghiệm có thể chọn cấp phép. Tự do hơn và rẻ hơn.
Người vốn ít nên cân nhắc đại lý hoặc hợp tác. Giảm gánh nặng ban đầu.
Người muốn kiểm soát hoàn toàn thì nên tự mở. Nhượng quyền không phù hợp.
Đọc kỹ hợp đồng để biết mình đang ký loại nào. Tên gọi không quyết định bản chất.
Hỏi thẳng bên kia đây là hình thức gì. Và yêu cầu ghi rõ trong hợp đồng.
So sánh chi phí với giá trị nhận được. Trả nhiều thì phải nhận nhiều.
Kiểm tra nghĩa vụ của bên kia có tương xứng không. Phí cao mà nghĩa vụ ít là không hợp lý.
Kiểm tra quy định pháp lý áp dụng. Mỗi hình thức có khung pháp lý khác nhau.
Nhờ luật sư nếu giá trị lớn. Một buổi tư vấn rất đáng.
Đừng để tên gọi làm bạn hiểu sai bản chất. Đây là điểm quan trọng nhất của bài này.
Hiểu đúng là nền của mọi quyết định sau đó. Kể cả quyết định từ chối.
